Nowela szachowa

Niedługa nowela, jedno z ostatnich dzieł Stefana Zweiga, ukończona na krótko przed jego samobójczą śmiercią. Tradycyjnie, przewijają się w niej dwie cechy charakterystyczne jego pisarstwa – znakomite, pogłębione portrety psychologiczne postaci oraz … nostalgia za C.K. monarchią. Pierwszoosobowy narrator, alter ego autora, Austriak, płynie transatlantykiem z Nowego Jorku do Ameryki Południowej. Na pokładzie spotyka pewnego siebie, acz niezbyt dobrego anglosaskiego szachistę amatora oraz … mistrza świata, Mirko Czentovicia, mimo południowosłowiańskiego nazwiska, też pochodzącego z imperium habsburskiego, człowieka, o specyficznej osobowości. Jak łatwo się domyślić dochodzi do kolejnych partii szachów, aż do momentu, gdy w jednej z nich pojawia się nowa postać, pan B., doktor prawa z Wiednia. Prawie połowa noweli to jego historia. Dzieje człowieka, który był jedną z pierwszych - jeszcze łagodnie potraktowanych – ofiar anschlussu Austrii przez Niemcy. Szachista niejako z przypadku, ale jak się okazuje znakomity, analizujący kolejnych co najmniej osiem posunięć. Oczywiście ma to związek z represjami i pokazuje, że nawet ich łagodne forma wpływają na osobowość ofiar. Pokazuje, że coś, co w trudnych chwilach daje siłę wytrwania i pozwala nie zwariować, po zniknięciu zagrożenia staje się siłą nie tyle twórczą, co niszczącą. Wisienką na torcie jest także starcie na szachownicy dwóch przeciwstawnych osobowości, silne ekstrawertycznego i ekspansjonistycznego prawnika oraz mocno introwertycznego i zamkniętego w sobie mistrza szachowego. Znakomita lektura, jak niemal wszystko, co wyszło spod pióra Stefana Zweiga.