Noc listopadowa

Zmęczył mnie ten dramat nieludzko! Ale przeczytać musiałam, bo od czasów studiów nigdy do niego nie wracałam, a tu nagle pojawił się na liście lektur obowiązkowych w liceum na poziomie rozszerzonym. Po przeczytaniu pomyślałam: biedni ci moi uczniowie. Skoro ja się tak męczę przy lekturze, to co dopiero oni. Bo też „Noc listopadowa” jest utworem bardzo wymagającym. Trzeba sporej wiedzy historycznej, żeby rozpoznać bohaterów i znajomości mitologii, żeby zrozumieć, dlaczego takie właśnie bóstwa towarzyszą realnym postaciom. Wyspiański podjął tu swój ulubiony temat, czyli wybuch powstania listopadowego i szanse Polaków na udany zryw narodowościowy. Z jego fascynacji operą Wagnera wziął się pomysł, żeby zestawić ze sobą płaszczyznę ziemską ( uczniowie Szkoły Podchorążych w pierwszym dniu powstania) z płaszczyzną boską (ożywione posągi antycznych bogów ingerujące w przebieg walk powstańczych). Ponieważ nie znalazł jednak kompozytora, który podjąłby się stworzenia muzyki do tekstu, więc dzieło pozostało w formie dramatycznej. Dla mnie jest to wielka literacka łamigłówka. Próby dociekań, co wspólnego mają konkretne bóstwa z polską walką o niepodległość są trudne i wymagają odświeżenia wiedzy o antycznej koncepcji fatum (Demeter grająca z Chłopickim w karty) oraz micie eleuzyjskim ( Persefona jako symbol odradzania się tego, co umarło). Stanisław Wyspiański to niewątpliwie geniusz pióra i teatru, ale „Noc listopadowa” według mnie mocno pokryła się kurzem i jest dla współczesnego odbiorcy trudna w odbiorze. Poeta posługuje się archaicznym i przesyconym metaforami językiem, nawet didaskalia napisane są wierszem. Nic dziwnego, że w przeciwieństwie do świetnego „Wesela” ten utwór ginie gdzieś w pomroce dziejów i gdyby nie jakiś fantasta, któremu wydaje się, że ta ramotka trafi do młodzieży za sprawą wpisania jej na listę lektur to pewnie egzemplarze dalej kurzyłyby się w bibliotekach. Doceniam pomysłowość formalną, głęboką wymowę symboliczną i to, że zmusza do myślenia.