Niegodziwcy

CIASTO FRANCUSKIE W KRYMINALE Rodzeństwo Hammerów stworzyło powieść – kryminał. Rzecz dziać zaczyna się w szkole, w której to po jesiennej przerwie, dwójka dzieci znajduje pięć ciał powieszonych w sali gimnastycznej. I teoretycznie można domyślić się reszty: główny bohater to przystojny i młody mężczyzna, który dzięki swej inteligencji dość szybko wpada na trop zbrodniarzy, którzy jednak dla czytelnika są zagadką niemal do samego końca. A figa z makiem! Bo ten kryminał nie jest szablonowym przykładem tego typu powieści. I, choć może nie porywa czytelnika z oszałamiającą siłą, to jest na pewno historią inteligentną i nieprzeciętną. Główny bohater - Konrad Simonsen jest mężczyzną w średnim wieku, a w dodatku ma problem z lekką nadwagą. Nie wzbudza ani sympatii, ani antypatii, ale być może dlatego, że jak dowiadujemy się z informacji o powieści, Simonsen ma spajać kolejne powieści rodzeństwa pisarzy, których będzie głównym bohaterem. Zakładam więc, że postać szefa wydziału zabójstw rozwiną kolejne dzieła Hammerów. Z tą zagadką to jest natomiast tak, że czytelnicy, którzy karmią się rozwiązywaniem tajemnic na wyścigi z książką, będą zawiedzeni. W „Niegodziwcach” bowiem zbrodniarz jest znany niemal od początku powieści. Pomyślicie: jak to? A tak to, że nie o rozwiązanie morderstwa, lecz konfliktu moralnego tu chodzi. Moralność jest bowiem jak ciasto francuskie, składa się z warstw, które jednak dopiero po upieczeniu są widoczne gołym okiem. Podobnie jest z problemem przedstawionym w „Niegodziwcach”. Momentami wydaje się nawet, że ten, kto popełnił zbrodnię, może okazać się nietykalny. Powieść porusza szereg problemów, których zrozumienie często okazuje się być znacznie trudniejsze niż odkrycie mordercy w niejednym kryminale. Pierwsze skrzypce gra tu Zemsta, której płaszczyzna w niewyobrażalnym tempie rozrasta się pod tym, kto choć raz na niej stanie. To ona napędza i kumuluje zło, ale także ona zdaje się być wytłumaczeniem i usprawiedliwieniem, co więcej staje się wybaczeniem. Razem z zemstą, ramię w ramię obok niej stoi Samosąd. Groźny i sunący lawiną nie do powstrzymania. Bo, kiedy społeczeństwo choć raz go posmakuje, to niezwykle ciężko będzie zatrzymać jego krwiożercze pazury, wbijające się w kształtowane przez stulecia prawne struktury państwa. Swoje miejsce znajduje w powieści także charyzmatyczna Manipulacja. Rodzeństwo pokazuje jak łatwo przekonać społeczeństwo do swoich racji i jak łatwo zrobić z niego maszynę do walki z ustrojem i władzą. Maszynę do przeszkadzania i skandowania wymyślonych wcześniej haseł. Maszynę do wyrywania tego, co jej się słusznie bądź nie, należy. To, co w „Niegodziwcach” najbardziej pozytywne i godne pochwały to, moim zdaniem, relatywizm, którego prawdziwe oblicze poznamy dopiero w rozmowie z innymi czytelnikami tej pozycji. Bo tutaj nie ma miejsca na grubą kreską zaznaczone granice. W sali gimnastycznej, w której wiszą zmasakrowane ciała pięciu mężczyzn, nie ma miejsca na słowa takie jak: zło, dobro, sprawiedliwość. Wszystko jest zależne od sumienia każdego pojedynczego istnienia. Problem jest wielowarstwowy, a jego zrozumienia nie sposób zamknąć w sztywnych ramach słów, których znaczenia są przecież nadal tylko umowne. Søren i Liselotte Hammer swoją debiutancką powieść napisali bardzo sprawnie i dokładnie. Początkowo trudności może sprawiać ogromna ilość postaci, do tego o trudnych do wymówienia i zapamiętania nazwiskach, którzy mylą się i plączą. Jednak każda z nich już po chwili okazuje się na tyle specyficzna i dokładnie opisana, że potrafimy je rozróżnić i przypisać do każdej imię. „Niegodziwcy” mówią o niewyobrażalnej krzywdzie wyrządzonej przez człowieka, drugiemu człowiekowi. Pokazują, że taka krzywda gnieździ się w ofierze do końca życia, a życie to naznaczone jest nieodwracalnie. Akcja skupia się na dylematach etycznych, nie zaś na pogoni za mordercą, chociaż i tego typu sytuacje znajdziemy w powieści. Dużo jest tu szczegółów i dużo przemyśleń. Dodatkowym plusem jest to, że poznajemy akcję nie tylko przez pryzmat tych „dobrych”, ale także widzimy kolejne wydarzenia oczami ”złych”. Jednak czy faktycznie źli będą złymi, a dobrzy postąpią dobrze, powinien każdy ocenić wedle własnego sumienia. Pamiętając jednak, że to co wyznacza granice, nie zostało ustanowione bez powodu, a bez tego świat najprawdopodobniej na nowo mógłby pogrążyć się w chaosie.