Naddniestrze. Terror tożsamości

Naddniestrze. Terror tożsamości (2018) Ciekawa, dobrze napisana książka. Gdyby tytuł był mniej jasny, jak to często bywa w przypadku pozycji wydawnictwie Czarne, alternatywny podtytuł mógłby brzmieć: Zrozumieć Naddniestrze. Autor (rocznik 1986),który odwiedzał Pridniestrowie kilkakrotnie, odbył staż na lokalnym uniwersytecie i pracował na miejscu jako korespondent, przybliża nam historię regionu, opowiada o genezie para-państwa, mechanizmach jakie nim sterują, niuansach gospodarki, polityce, lokalnej tożsamości*, i roli jaką odgrywa jako zachodni bastion Rosyjskiej Federacji, twór poza zasięgiem organów prawa międzynarodowego, oraz cierń w ciele Mołdawii. Przytacza niezliczone kurioza, dzięki którym NRM funkcjonuje i ma się dobrze, oraz długo jeszcze nie przejdzie do historii. Za wyjątkiem odniesień do prozy Sienkiewicza i wspomnieniem kabaretu Tey na domknięciu, nie ma w książce odwołań do polskich realiów, nie ma tu nieprzetłumaczalnych gier słownych ani zbędnych udziwnień, język jest czysty i klarowny – tym samym stanowi idealny materiał dla tłumacza. Zachodni autorzy nie rozumieją rzeczywistości postradzieckiej tak dobrze jak polscy historycy czy reportażyści, nie drążą tak skutecznie i wiele im umyka, dlatego książką Oleksego byłaby dla tamtejszych odbiorców interesującym opracowaniem, przydatnym w zrozumieniu tego co dzieje się na peryferiach ich świata. Podsumowując: dużo faktów, obiektywne spojrzenie, dystans i przyjazna, przystępna forma – świetna, aktualna książka która odkłamuje popularny mit Skansenu ZSRR. * Naddniestrzańska tożsamość, rozumiana jako przywiązanie do pewnych idei, określonego stylu bycia, jednocześnie hamuje lokalny rozwój jak i przyczynia się do bytności republiki, stąd taki a nie inny podtytuł. Naddniestrze nie ma innej tradycji, więc pozostało przy radzieckiej – to jednak tylko otoczka wizualna, kwestia pewnego smaku i estetyki, a nie pielęgnowanie komunizmu, wraz z jego ideami i celami. Tutaj normalnie odbywają się wybory, dochodzi do regularnych zmian na stołkach, a gospodarka rządzi się morderczymi prawami kapitalizmu. Idzie bardziej o prorosyjskość. W takim ujęciu terror tożsamości jest ograniczeniem wynikającym z identyfikacji rusko-radzieckiej, „internacjonalistycznej”, w tej wersji internacjonalizmu w której ruski robi za język międzynarodowy – poczuwanie się do bycia częścią tzw. ruskiego mira, co w oczywisty sposób przekłada się na ciepły stosunek do Imperium, które w tej narracji było po prostu inną formą ZSRR, gdzie inaczej rozłożono akcenty, a obecnie do Federacji Rosyjskiej, która jest kolejną mutacją). Plus zadeklarowaniu uznania dla konserwatyzmu obyczajowego, rozgraniczenia ról wedle kryterium płci, przywiązania do lokalnego kolorytu, prawosławia. Temat rzeka. UWAGI do I wydania (2018): str. 94 – liczbę (liczbą); str. 98 – możliwe, niemożliwe – stylistyka; str. 167 – wielki (wielkie); str. 211 – „Albo tak chciał to pokazać” – tak chciał się zaprezentować, za taką osobę uchodzić, itd.; str. 236 „ [naddniestrzański, a może statystyczny?] Pięćdziesięciolatek przeżył tutaj pół życia” – mógł się urodzić nad Dniestrem, przyjechać mając zaledwie kilka lat, albo później... zabrakło tu kilku słów doprecyzowujących tę kwestię; str. 246 – zadaje (zdaje); str. 280 – swą (swe). Dopracowany tekst. BONUS – materiały audiowizualne: (2015) Naddniestrze 1/2 "Co to jest, gdzie, dlaczego i po co?" | Ryczek opowiada (#4) https://www.youtube.com/watch?v=Y9coPXF9njw Naddniestrze 2/2 "A jak to wygląda wewnątrz?" | Ryczek opowiada (#4) https://www.youtube.com/watch?v=k0rfSF4kGeo (2018) Państwa których nie ma na mapie - Naddniestrze https://www.youtube.com/watch?v=vH44DH5dWg8 Nieistniejące państwo - Naddniestrze https://www.youtube.com/watch?v=ImABN8nGiOI Naddniestrze - cerkiew, parada, lunapark https://www.youtube.com/watch?v=cJIDjhFTKO8 Naddniestrze - granica, kołchoz, statek https://www.youtube.com/watch?v=Li7P8qTDFzw Naddniestrze - jaskinie, Rybnica https://www.youtube.com/watch?v=wc6uAgdpgYY&t=948s Naddniestrze - Dzień Niepodległości https://www.youtube.com/watch?v=HmRCjcfl6N4&t=186s Wywiad z Romanem - Naddniestrze https://www.youtube.com/watch?v=yhWY2eEGt-A (2017) Mołdawia: kraina wina i tanków #4 Naddniestrze - Bendery - Marian na świecie https://www.youtube.com/watch?v=YNNma7nzcvI Mołdawia: kraina wina i tanków #5 Naddniestrze - Tyraspol - Marian na świecie https://www.youtube.com/watch?v=1ACYGPaeWvA Mołdawia: kraina wina i tanków #6 W drodze - Marian na świecie https://www.youtube.com/watch?v=KN6xKhm-_04 (2014) Plastikowe monety w Naddniestrzu https://www.youtube.com/watch?v=ceOsOi9g_28 (2018) (film propagandowo-promocyjny) Документальный фильм "28 фактов о Приднестровье" https://www.youtube.com/watch?v=aZckG5y2d9g (materiał patriotyczny, ku pokrzepieniu serc) Военная приемка. «Наши в Приднестровье». Часть 1 https://www.youtube.com/watch?v=iVFF6pDXZiU + inne nagrania, bo jak się okazuje ostatnimi czasy filmów przybywa O Naddniestrzu można również poczytać w reportażach Hugo-Badera, w książce „Gorsze światy. Migawki z Europy Środkowo-Wschodniej”, „Granicach marzeń. O państwach nieuznawanych” oraz w zbiorku reportaży „Europa.Stop.Wschodnia.Stop.” – warto też zajrzeć do pozycji z obszernej bibliografii, ale nie będzie to zapewne tak przyjemna lektura jak przy powyższych tytułach.