Miasto i miasto

Cyt.: „Otwierają się w głębi miasta, żeby tak rzec, ulice podwójne, ulice sobowtóry, ulice kłamliwe i zwodne”. Bruno Schulz, „Sklepy cynamonowe” China Miéville, jeden z najbardziej znanych i uznanych współczesnych brytyjskich twórców fantastyki w 2009 roku wydał swoją powieść „Miasto i Miasto” uważaną przez krytyków za najlepszą w jego dotychczasowej twórczości. Powieść zdobyła chyba wszystkie możliwe nagrody przyznawane autorom tego gatunku: Nagrodę Hugo za najlepszą powieść, Nagrodę Locusa za najlepszą powieść fantasy, World Fantasy Award, nagrodę im. Arthura C. Clarka, nagrodę BSFA dla najlepszej powieści i kilka pomniejszych. I jest to o tyle zaskakujące, że elementów sf czy też fantasy można się w niej doszukać jedynie przy dość dużej dobrej woli. A mimo to lub raczej dlatego można uznać tę powieść za niezwykłą. Miasta Beszel i Ul Quma, zagubione gdzieś na południowo – wschodnich rubieżach Europy istnieją fizycznie w tej samej przestrzeni, ich obszary przenikają się i uzupełniają nawzajem, lecz z przyczyn historycznych wzajemnie się ignorują. Inna jest architektura obu miast, inaczej brzmią języki, którymi posługują się mieszkańcy, inaczej się ubierają i jedzą. Niewidzialne granice oddzielają mieszkańców obu miast a najcięższym przestępstwem jest dostrzeganie ludzi, rzeczy czy obiektów „drugiego miasta”. Inspektor Tyador Borlú z Brygady Najpoważniejszych Zbrodni w Beszel próbuje wyjaśnić okoliczności morderstwa zagranicznej studentki Mahalii Geary, której zwłoki odnaleziono na przedmieściach miasta. Ujawnia pewne okoliczności, które wskazują, że ofiara była zamieszana w kulturowe i historyczne zaszłości pomiędzy oboma miastami. Śledztwo przenosi się do Ul Qumy i inspektor, w miarę zbierania dowodów odkrywa niezwykły spisek. Autor we wstępie zaznacza, że inspirację czerpał z prozy m.in. Brunona Schultza /powieść rozpoczyna cytat ze „Sklepów cynamonowych”/, Franza Kafki i Raymonda Chandlera. I o ile wpływów dwóch pierwszych można odnaleźć w powieści nawet w nadmiarze o tyle tego ostatniego raczej trudno się doszukać. Bo wątek kryminalny, który w zamyśle ma spajać powieść, w pewnym momencie staje się wręcz nieistotny. To wizja funkcjonowania obu miast, którą prezentuje autor, wzajemnego życia obu społeczeństw, poruszająca czy wręcz przytłaczająca swoim rozmachem sprawia, że jest on w zasadzie mało istotnym dodatkiem. Ta niezwykła, niemal karkołomna koncepcja autora o świecie, w którym patrzymy i nie widzimy, blokujemy bodźce, czy staramy się nie przekraczać niewidzialnych granic jest niezwykła. Pytanie tylko, czy tak odległa od świata w którym żyjemy.