Materializm dziejowy jako filozofia kultury

W naukowej literaturze socjalistycznej panuje niemiły i zgoła niefilozoficzny zwyczaj przyczepiania marksizmu z zewnątrz do różnych podmiotów – niby etykietki, dającej się odklejać i przyklejać: „sztuka z marksistycznego punktu widzenia”, „etyka z punktu widzenia materializmu dziejowego” itd. Gdyby taki sposób stawiania kwestii był istotnie przedmiotowo uzasadnionym, gdyby materializm dziejowy był tylko jednym z licznych punktów widzenia, jakie wobec sztuki i etyki zajmowane być mogą, a nie zaś metodą rozwiązywania zagadnień estetycznych i etycznych i przy tym jedyną konsekwentną, jedyną krytyczną metodą, sprawa materializmu dziejowego byłaby przesądzoną; byłby on istotnie tym suchym i śmiesznym, w swej jałowości pretensjonalnym doktrynerstwem, za jakie jest on uważany przez różnych „rozczarowanych” socjalistów, felietonistów, dumających nad „odwiecznymi problematami”, i całą tę gadatliwą rasę, która od dawna już zapomniała, lub też nie wiedziała nigdy, co znaczą myślenie i badanie, lecz za to tym zuchwalsza jest w wygłaszaniu „syntetycznych” sądów i czynieniu odkryć, demaskujących z rozpaczliwą dobitnością nieuctwo przeciętnej polskiej czytającej inteligencji i reprezentujących ją oraz demoralizujących pisarzy.