Mane, tekel, fares. Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza

Józef Maria Ruszar wybrał dla swojej książki tytuł naznaczony wielopiętrową symbolika. Któż to liczy, waży i dzieli (rozdziela) Bóg czy poeta? W swoim czasie czy w czasie kultury? Ale ważniejszy jest w tej monografii podtytuł. "Obrazy Boga w twórczości Tadeusza Różewicza" - to bardzo odważne wyzwanie. Jak tego Boga szukać, jak o niego pytać? Różewicz nie jest tutaj czytany na kolanach. Mając dla poety wielką atencję, monografista stara się go „podejrzeć” w różnych sytuacjach szczegółowych. W kontekście historii i egzystencji, polskości i prywatności, sztuki i życia codziennego. To nie są zdawkowe i letnie interpretacje, przeciwnie – poetę czyta ktoś, kogo bardzo obchodzą sprawy, jakimi poeta żył. Czy można nazwać tę lekturę empatyczną? Bałbym się tak jednoznacznego określenia. Powiedziałbym raczej, że interpretacje Ruszara dotykają tego, co jest doświadczeniem, a przynajmniej śladem doświadczenia egzystencji pojedynczej. […] Ale Ruszara nie interesuje Różewicz jako przedmiot polonistycznych rozważań. On poszukuje odpowiedzi na filozoficzne pytania, które stawia, piętrzy i może nawet wie, że czyni to czasami nazbyt natrętnie. Eseistę obchodzi to, jak poeta mieści się w porządku antropologicznym, to znaczy – najogólniej – „w ścisłej relacji do samopostrzegania”. Obrazy Boga wyprowadzane są stąd właśnie, nawet jeśli podbudowane zostały frazami z Ewangelii. Ewangelie bowiem, jak słusznie zauważa badacz, są ius primus światopoglądu Różewicza. To one legły u podstaw jego rozterki poznawczej, która w XX wieku stała się także fundamentem kryzysu kultury: „śmierć Boga” i „śmierć bliźniego”. Może zamiast spójnika „i” właściwszy byłby tu przyimek „wobec”. Ale światopogląd autora Płaskorzeźby obie te wersje dopuszcza. A my widzimy mocowanie się eseisty z tą koniunkcją/alternatywą, kiedy próbuje zobaczyć w autobiograficznym podmiocie także kulturowe figury Kaina, Jezusa i Piłata.