Listy do Mileny

Co wspólnego mogą mieć młoda dziennikarka z Wiednia, mężatka i nieco komunizująca chrześcijanka z kilkanaście lat od niej starszym pisarzem z Pragi, kawalerem i schorowanym Żydem? Zawodowo – całkiem sporo, a na płaszczyźnie prywatnej – całe życie, cały świat! Ta mnogość listów jest ilustracją jednej z najdziwniejszych relacji damsko-męskich i jednej z takich, co nie miały szans się wydarzyć. To znaczy – dla rzeszy zwyczajnych zjadaczy chleba pewnie niemożnością byłoby obdarzać kobietę takim bezmiarem uczuć i pragnień tylko w korespondencji. Wydaje się jednak, że dla Franza Kafki to nienadzwyczajna sytuacja, a w jego specyficznej opresji życiowej, a przede wszystkim ogromnej wrażliwości, balaście kompleksów i idiosynkrazji – wręcz modelowy romans. Zresztą epoka sprzyjała jeszcze epistolografii; telefon używano w nagłych wypadkach i nie do wielogodzinnych rozmów, podróżowanie nie niosło z sobą takiej swobody jak dziś, o braku komunikatorów internetowych nie wspominając… A jak za korespondencję biorą się dwa „zwierzęta pisarskie” – to już prawdziwa uczta dla czytających te listy szczęściarzy. Nasze czytelnicze szczęście jest połowiczne, bo listów do Mileny jest mnóstwo, odwrotnie zaś – ze świecą szukać. Możemy tylko domyślać się i czytać między słowami, o czym ona mu napisała, jak reagowała na jego pisanie i w ogóle kimże była ta mityczna Milena? Piękne imię swoją drogą, przynajmniej mi kojarzy się z pełnią łagodnej kobiecości, urodą i słońcem. Prawdziwa Milena pewnie nie była zbyt eteryczną damą, bo życie w postaci męża – gołodupca zmuszało ją do energicznych działań, nauczania języka, tłumaczenia tekstów i dziennikarstwa. Odniosłam wrażenie, ze ta kobieta mocno stoi na ziemi, nie boi się wyzwań, jest też ofiarna, rozsądna i stanowcza. A na pewno, mimo młodego wieku zdaje się być o wiele dojrzalsza niż jej korespondencyjny bojfrend. Czym był dla nich ten związek? Dla Franza – niemal całym życiem, dla Mileny – może odskocznią od trudów codzienności, skokiem w świat fantazji i bezgranicznej miłości, potwierdzeniem jej własnej kobiecości i uroku, bo nic tak kobiet nie utwierdza w nich samych, jak czuła i nieustanna obecność wielbiciela… Odniosłam wrażenie, że ten związek, nawet przy najbardziej sprzyjających warunkach, nie mógłby się udać. Kafka zdawał się być zakochany w samej miłości i idei uczucia, co poniekąd dało się wyczytać z listu Mileny do Maxa Broda. Czy zniósłby na co dzień całą mięsistą intensywność, jaką niesie z sobą związek i wspólne zamieszkanie z kobietą? Czyż nie wygodniej mu było być tą „szafą” w jej pokoju i z tej perspektywy patrzeć na Milenę, podziwiać ją i adorować, sam nie będąc niepokojonym? Bo przecież ten kochanek – idealista miał w sercu cały jej pokój – łóżko, szafę, kwiaty, oddychał nią, wchłaniał każdą cząsteczką duszy i może to było dlań cenniejsze niż Milena we własnej osobie? Albo inaczej – Franz nie chciał być rozbijaczem małżeństw, który w dodatku nie ma zbyt wiele do zaoferowania swej wybrance, jest świadom swej choroby i zapętlony w sieci własnych lęków. Wolał więc ubóstwiać z daleka. Najbardziej zwyczajnie brzmią urywki listów dotyczące pisarskiej roboty, jaka łączyła tę parę, omówienia artykułów, uwagi na temat tłumaczeń, wspominki o znajomych. Intensywność wzrasta, kiedy zanurzamy się w wewnętrzny świat Franza, którym nader chętnie dzielił się z Mileną, a nawet chyba przytłaczał ją swymi rozważaniami. Odnalazłam w tych listach ślady „Jamy”, „Kolonii karnej”, „Listu do ojca” i innych „Kafek”. W wypadku tego pisarza, zbieżność twórczości z wewnętrznymi przeżyciami wydaje się doskonała. Bywa tez Kafka lekki i dowcipny, autoironiczny i celnie portretujący codzienność. Jednak wszystko to znika wobec przemożnego pragnienia Franza aby wypełznąć ze swej obrzydliwej nory (obrzydliwej, bo skażonej jego obecnością - sam to napisał!) i zastygnąć w rozkoszy z twarzą wtuloną w kochające dłonie Mileny. Wstrząsająca i piękna lektura.