Kubuś i jego Pan

Mam taki zwyczaj, że nie czytam dwóch książek tego samego autora w roku kalendarzowym. Z jednej strony chcę się tym sposobem uchronić przed zbyt szybkim wyczerpaniem dorobku najlepszych autorów, z drugiej pozwala to na poznanie nowych, mniej znanych twórców. Ten zwyczaj w tym roku nie będzie kultywowany z uwagi na Milana Kunderę. W styczniu przeczytałem bardzo dobrą „Niewiedzę” i po niedawnej lekturze książki Diderota, nie mogłem się powstrzymać przed sięgnięciem po kolejną pozycję z dorobku Czecha. Na początek mała uwaga do wydawcy. To, że wznowiliście książki mistrza w tak ładnym wydaniu, to sprawa kapitalna, ale po co ten kłujący oczy róż?  „Kubuś i jego Pan” to, jak pisze w przedmowie sam autor, wariacja i hołd dla dzieła Diderota. Zafascynowany powiastką francuza Kundera, w 200 lat po jej napisaniu, postanowił ją odświeżyć dla własnego spokoju ducha. Jak wyraźnie podkreśla, nie jest to adaptacja, lecz wariacja – słowo zapożyczone z muzyki. Autor nie odtwarza pierwowzoru, tylko z nim igra. Wybiera najważniejsze w jego odczuciu elementy i je rozwija, pozostałe z kolei zakrywa płaszczem milczenia. Kundera tak buduje swój dramat, aby dobitnie pokazać ironię rzeczywistości – coś co z pozoru jest różne, w rzeczywistości jest zadziwiająco do siebie podobne. Czeski filozof pióra daje nam kolejną petardę refleksyjną, która nie tylko ukazuje schematyczność ludzkiej natury, ale także wystawia nas samych na autopośmiewisko. Autor nie byłby sobą, gdyby dramatu nie ubrał w humor, sarkazm, inteligencję. Cała ta książką to jedna wielka gra z widzem, twórcze odwołanie się do problemów XIX-wiecznych, tak aktualnych dzisiaj. Kundera we wstępie broni Diderota, wspomina, że oryginalny „Kubuś…” nie jest marnym zapożyczeniem „Tristrama Shandy’ego”, tylko jego wariacją. W ten sposób broni swojego dzieła, daje nam do zrozumienia, że pomysłów na książki ma wiele, ale jego dusza każe napisać właśnie tę. Wydaje mi się, że nie ma potrzeby używać tych argumentów. Choć „Kubuś i jego Pan” mają z oryginałem wiele wspólnego, tak naprawdę są zupełnie inną pozycją, a ich prównywanie byłaby zwyczajnie niestosowne. U Diderota niezwykle ważna była zmienność, przerywanie, lekkość, fatalizm, z kolei Kundera uwypukla nam spójność ludzkiej natury i dorzuca metafizyczne drwa do ognistego tematu przemijalności. Doprawdy nie mam pojęcia, jakim cudem ten człowiek nie dostał jeszcze Nobla. Nie ma na świecie obecnie lepszego pisarza, nie wyróżnionego tym prestiżowym tytułem. Co kieruje znawcami, że wolą Dylana, Modiano czy Munro? Każda kolejna powieść Kundery daje mi olbrzymią czytelniczą radość. Obcowanie z jego dziełami jest jak smakowanie wytrawnego alkoholu, jak wypicie wody po całym dniu spędzonym w słońcu, jak zjedzenie ulubionego ptasiego mleczka po roku ścisłej diety. I choć „Kubuś i jego Pan” dobrze czytać znając książkę Diderota, choć nie jest to najlepsza pozycja w dorobku pisarza, choć może wydawać się błaha dla osób zrażonych powieściowych seksualizmem, to jest to tak naprawdę literatura wielka, do której aż chce się wracać. Ten dramat to dialog dwóch wielkich myślicieli z różnych epok, pełny mądrości, humoru i przewrotności.