Królewska kolej wschodnia na akwarelach Eduarda Gaertnera z 1851 roku

Drugi tom serii "Biblioteczka Pilska" poświęciliśmy akwarelom Eduarda Gaertnera przedstawiającym wybrane obiekty Królewskiej Kolei Wschodniej, których do tej pory nie reprodukowano w komplecie i nie są szeroko znane w Polsce. Dla ukazania kontekstu powstawania akwarel w pierwszej części opracowania przedstawiliśmy zarys historii budowy omawianej linii kolejowej. Skrótowo przedstawiliśmy informacje o pracach planistycznych i politycznym tle budowy linii, które są w literaturze przedmiotu dość dobrze opisane. Skupiliśmy się natomiast na detalach dotyczących samej budowy, cytując fragmenty publikowanych niejednokrotnie w języku polskim obwieszczeń i relacji prasowych z epoki. Zawarliśmy tam również podstawowe informacje na temat funkcjonowania i architektury omawianej linii kolejowej. Zaprezentowaliśmy sylwetkę Eduarda Knoblaucha - architekta dworców, radcy budowlanego i autora publikacji poświęconych Kolei Wschodniej. W trakcie prac nad książką staraliśmy się korzystać z możliwie wielu źródeł dotyczących pierwszych lat działalności linii. Nie przyjęliśmy sztywnych ram czasowych opisu zagadnień przedstawionych w pierwszej części publikacji, jednak nie wykraczamy poza lata 70. XIX w., w których dochodziło do znaczącej przebudowy części stacji kolejowych. Powstał wtedy m.in. węzeł kolejowy w Pile, część budynków dworców kolejowych radykalnie przebudowano, a w przypadku Piły - zbudowano nowy dworzec. W osobnym podrozdziale omówiliśmy kilka źródeł kartograficznych, dotyczących planowanego przebiegu samej linii, jak i stacji kolejowych w Krzyżu, Bydgoszczy i Pile. Części prezentowanych map i planów do tej pory nie reprodukowano. Druga cześć książki dotyczy tytułowych akwarel. Zawarliśmy w niej biogram Eduarda Gaertnera oraz opis zilustrowanych przez niego obiektów kolejowych wraz z odniesieniami do ich historii i przedstawieniem obecnego stanu w oparciu o studia terenowe, które prowadziliśmy w latach 2012 - 2016. Książka nie mogłaby powstać bez życzliwości i pomocy wielu osób i instytucji. Serdecznie dziękujemy Panu dr. hab. Mironowi Urbaniakowi za cenne uwagi dotyczące wcześniejszej wersji tekstu i recenzji książki. Za konsultacje merytoryczne dziękujemy Pani Azrze Charbonnier, Panu Jerzemu Pawłowskiemu, Panu Piotrowi Rogozińskiemu i Panu prof. dr. hab. Radosławowi Skryckiemu. Pani Angelice Neumann, reprezentującej Fundację Pruskie Pałace i Ogrody Berlin-Branderburgia, dziękujemy za udostępnienie dzieł Gaertnera do naszych studiów i zgodę na ich reprodukcję w bieżącej książce. Za wyrażenie zgody na reprodukcję dziękujemy Archiwum Akademii Sztuki w Berlinie, Archiwom Państwowym w Bydgoszczy, Koszalinie i Poznaniu, Bibliotece Elbląskiej, Centrum Wiedzy i Informacji Naukowo-Technicznej Politechniki Wrocławskiej, Fundacji Berlińskiego Muzeum Miejskiego, Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej, Muzeum Ziemi Krajeńskiej w Nakle nad Notecią, Panu Czesławowi Rucie oraz Pani Jolancie Załachowskiej. Maciej Ruta i Maciej Usurski