Król kłania się i zabija

Czytając kolejne utwory Herty Muller ma się poczucie, że człowiek ciągle obraca się wokół tej samej problematyki. To trochę tak, jak z bolącym zębem, albo uwierającym kamieniem w bucie, który próbuje się zignorować, kontynuując codzienne czynności, ale który nieustannie przypomina o swoim istnieniu. Przypomina wiecznie ćmiącym bólem. Z przeżyciami autorki jest podobnie. Szczęśliwie udało jej się wyrwać z rumuńskiej nieludzkiej ziemi, ale przeszłość nie daje o sobie zapomnieć. Wciąż wracają złe wspomnienia z dzieciństwa na wsi, gdzie jej rodzina traktowana była jako "ci obcy", "Szwabi" - choć zamieszkiwali te tereny od iluś tam pokoleń. Następnie powracają kompleksy i niepokoje z czasów nastoletnich - gdy dziewczyna z rumuńskiej wsi wyjechała do szkoły do miasta. No i najgorszy okres: wejście w dorosłość w świecie dyktatury, w świecie ciągłego strachu, przesłuchań, zdrad, śmierci przyjaciół. O takich przeżyciach nie można po prostu zapomnieć, odciąć się od nich. Trzeba je terapeutycznie przepracować, oswoić, nauczyć się z nimi żyć. Sposobem autorki na radzenie sobie z przeszłością jest pisanie o niej. Pewne obnażanie wydarzeń z własnej przeszłości, ukazywanie czasem absurdalnych sytuacji czy własnych zachowań, które dopiero w kontekście funkcjonowania w świecie dyktatury dają się zrozumieć. Z drugiej strony jest to też ciągłe dawanie świadectwa temu, co miało miejsce w czasie dyktatury Ceaucescu, zbrodni dokonywanych w świetle tamtejszego prawa, bezkarności i hipokryzji sprawców prześladowań i zabójstw. To również niełatwe świadectwo reakcji świata zachodniego na relacje z tej nieludzkiej ziemi. I choć lektura w zasadzie wszystkich utworów Muller nie należy do łatwych, warto się z nimi zapoznać. Bo to ważny głos w sprawie życia w cieniu XX-wiecznej dyktatury komunistycznej.