Koniec jest zawsze bliski. Work in progress

Michał Domagalski nadał swojemu błyskotliwemu i brawurowemu zbiorowi „Koniec jest zawsze bliski” podtytuł „Work in progres”. Jeżeli tłumaczyć to odruchowo, machinalnie, by nie rzec maszynowo – oznacza to „pracę w toku”. Kiedy jednak myślimy o literaturze, pojawia się chęć zastąpienia owej trywialnej „pracy” słowem „dzieło”. Rzecz w tym, że dzieło kojarzy się z czymś dokonanym, ukończonym, zamkniętym, a Domagalski odmawia własnej publikacji takiego statusu. I słusznie. Z kilku powodów. Pierwszy jest banalny: przedstawione w książce teksty stanowią tylko część z zaplanowanych, pomyślanych czy ledwie przeczuwanych. Po drugie, do tych już istniejących zawsze można coś jeszcze dopisać, coś w nich uzupełnić, albo przeciwnie: usunąć jakieś fragmenty bądź je przeredagować. Tę praktykę pokazał – ceniony przez Domagalskiego – Tadeusz Różewicz. Po trzecie wreszcie, „Koniec jest zawsze bliski” nie chce być gotowym dziełem w klasycznym pojęciu, lecz działaniem, wywierającym performatywny wpływ na czytelnika, komentowane teksty, a także samego autora. O czym jest książka Michała Domagalskiego? O bardzo wielu kwestiach i o jednej głównie. We współczesnym eseju popularyzatorskim królują obecnie pozycje – od antropologii do politologii – którym można by nadać wspólny mianownik w rodzaju: „jak do tego wszystkiego doszło?”. Najwyższym władcą wyobraźni jest tu bez wątpienia Juwal Noah Harari. Tymczasem Domagalski patrzy poniekąd w przeciwnym kierunku i zdaje się pytać: „co się z tym wszystkim stanie?”. Owo „to” obejmuje wiele przejawów ludzkiej kreatywności, ze szczególnym jednak uwzględnieniem cywilizacyjnego dorobku w zakresie kultury, sztuki i ich bardziej popularnymi, ale nadal wysokimi odmianami włącznie. Przewodnikami w tych futurologicznych wyprawach są prawdziwi mistrzowie w swoim fachu: Herbert George Wells, Franz Kafka, Stanisław Lem, Philip K. Dick, Kurt Vonnegut, Tadeusz Konwicki, Pierre Boulle czy – zyskujący ogromną sławę nie tylko z powodu serialu Netflixa – Cixin Liu. I najlepsze w tym wszystkim, że „Koniec jest zawsze bliski” Michała Domagalskiego to nie zbiór szkiców, nie seria esejów – to coś więcej gatunkowo. To literatura. prof. UAM dr hab. Piotr Łuszczykiewicz