Kołnierz drabanta, rusznica harcerza. Tradycje i formacje gwardii przybocznej Zygmunta III

Pojęcie „gwardia przyboczna” wymaga doprecyzowania, gdyż w literaturze przedmiotu całość wojsk królewskich określa się często błędnie mianem „gwardii”. Rozróżnić jednak należy gwardię od zaciężnych wojsk nadwornych. Termin „Guardie” występuje w źródłach, ale uzupełniany bywa dopowiedzeniami, że chodzi o „gwardię przyboczną” czy też „gwardię drabantów”. Już współcześnie zdawano sobie sprawę z wielości formacji służących władcy; jedne były trwałe, inne efemeryczne, znikały po kilku latach i znowu się odradzały. Często wynikało to z mizerii finansowej, braku środków na opłacenie zaciągniętych oddziałów. [...] Dla potrzeb tej pracy termin „gwardia przyboczna” dotyczy dwóch formacji: harcerzy i drabantów. Oddziały te pozostawały najbliżej osoby króla i odpowiadały za jego bezpieczeństwo. Również dlatego należy je wyodrębnić z całości wojsk nadwornych. Stanowiły one rzeczywistą „gwardię przyboczną”, czyli „Leibgarde”, w ścisłym rozumieniu tego słowa. Odróżniały się od całości wojsk królewskich, czyli jednostek pozostających przy władcy. Były jednak czymś innym od wojsk zaciągniętych na potrzeby chwili, ze środków pochodzących ze szkatuły króla, różniły się też od hufca dworzan. Oddziały takie również czasem nazywano gwardią, co wprowadza zamieszanie. Szerokie rozumienie gwardii jako oddziałów elitarnych wykształca się na dworach europejskich stopniowo, przez wieki XVI i XVII... Spis treści: Wstęp I. Przemarsz wojsk Jego Królewskiej Mości II. Harcerze III. Drabanci Podsumowanie Summary Bibliografia