Kapitał w XXI wieku

Thomas Piketty, francuski ekonomista, profesor w Paris School of Economics, na przestrzeni ostatnich 15 lat badał problem nierównomiernej dystrybucji bogactwa i nierówności dochodów w krajach dobrobytu i biedy. W wyniku tych zainteresowań napisał książkę „Historia XXI wieku” w której stara się pokazać co wiemy o ewolucji podziału dochodów i majątków w dłuższej perspektywie czasowej. Nie jestem ekonomistą, więc ocenę wiarygodności danych i trafność wyciąganych wniosków nie będę w ogóle oceniać. Jedyne co postaram się przedstawić, to poruszane w tej książce zagadnienia. W pierwszej części książki dowiadujemy się co to jest produkt krajowy i dochód narodowy, kapitał i praca oraz stosunek kapitału do dochodu. Dowiemy się skąd się bierze duża nierówność między krajami i co to jest transformacja światowego podziału produkcji i dochodu. Pojęcia takie jak: wzrost długoterminowy, prawo skumulowanego wzrostu, wpływy stopy wzrostu demograficznego, siła nabywcza, znaczenie pieniądza, stabilizacja walutowa, również są w sposób dokładny wyjaśnione. W drugiej części, znając już podstawowe pojęcia, autor pokazuje badania które obrazują dynamikę stosunku kapitału do dochodu oraz dynamikę podziału między kapitałem a pracą. Autor zapoznaje nas z różnymi formami majątku i bada ich rozwój na przestrzeni wielu lat w krajach takich jak Anglia, Francja, Niemcy, Stany Zjednoczone, Kanada, Hiszpania i Włochy. Analizuje kwestię kapitału narodowego w odniesieniu do kapitału publicznego i prywatnego. Problemem globalnego podziału dochodu narodowego między pracę a kapitał od początku XVIII w. interesowali się nie tylko ekonomiści ale również historycy i socjologowie. Autor starał się pokazać, jak na przestrzeni ostatnich 300 lat kształtowały się te podziały, z uwzględnieniem takich zawirowań jak I i II wojna światowa czy rewolucja bolszewicka. Dowiadujemy się jak natura kapitału ulegała przekształceniom. Jak z kapitału gruntowego i ziemskiego w XVIII w. przekształciła się w kapitał nieruchomości, przemysłowy i finansowy a także kapitał ludzki w czasach obecnych. Stara się wyjaśnić w jaki sposób określany jest wskaźnik rentowności kapitału i co można przewidzieć nt. ewolucji wskaźnika rentowności kapitału w XXI wieku. Stawia pytanie, do czego służy kapitał i co się dzieje jeśli jest go zbyt dużo lub za mało. Wyjaśnia dokładnie funkcję Cobba- Douglasa [stałość podziału między kapitałem a pracą], oraz polemikę dotyczącą tego prawa przez znanych ekonomistów. Odnosi się też w swoich rozważaniach do tez wysuniętych przez Marksa na temat stosunku kapitału do dochodu i podziału między kapitałem a pracą. W trzeciej części dowiadujemy się o nierówności i podziale kapitału na poziomie indywidualnym. Kwestie, co się bardziej opłaca; spadek czy praca, co bardziej przyczyni się do zwiększenia kapitału; dochód z kapitału czy pracy, nierówności w sferze pracy i kapitału, zostały dokładnie wyjaśnione. Pojawia się w tej części pojęcie „klasy średniej” mającej wpływ na podział bogactw w krajach rozwiniętych w XX wieku. Oczywiście nie zabrakło analizy historycznej ewolucji nierówności w różnych krajach i ich przyczyny. Przyczyny nierówności płacowych również zostały przeanalizowane w odniesieniu do różnych krajów. Tak samo analizowano nierówności majątkowe i pochodzące z nich dochody. Autor wyraził też swoje zdanie o znanej „zasadzie Pareto” [iluzja stabilizacji nierówności]. Thomasa Piketty interesowały również długookresowe ewolucje relatywnego znaczenia spadków i oszczędności w powstawaniu majątków. Zwrócił uwagę na darowizny zamiast dziedziczenia które nasiliły się wraz z wydłużeniem przewidywanej długości życia od lat 50-tych XX wieku. Przedstawia w bardzo przystępny sposób znaczenie dziedziczenia i darowizn w życiu ludzi, w różnych przedziałach czasowych. Zwraca też uwagę na wielkość, zysk i kumulację majątków dziedziczonych poprzez spadki i darowizny w różnych krajach i różnych okresach historycznych. Przytacza dane z magazynu „Forbes” dotyczące listy osób na świecie, których majątek netto przekracza 1 mld dolarów. Omawia również nierówności zwrotów z kapitałów funduszy żelaznych uniwersytetów amerykańskich. Analizuje też, czy fundusze naftowe zdobędą świat, czy Chiny podbiją świat, czy kraje bogate są tak biedne? W części czwartej, zatytułowanej „Państwo socjalne na XXI wiek”, Piketty stara się wyciągnąć wnioski z dotychczasowych badań przeszłych zdarzeń, które pomogły by uniknąć spirali nierówności i osiągnąć kontrolę nad dynamiką akumulacji majątków. Narzędzia polityki fiskalnej i budżetowej które pozwolą zapanować nad dynamiką akumulacji majątków, autor uważa za sprawę priorytetową. Nie podaje jednak żadnych pewnych narzędzi umożliwiających kontrolę tego zjawiska. Proponowane narzędzia są jedynie rozpatrywane jako możliwe do zastosowania. Są to różnego rodzaju podatki i sposoby sprawowania kontroli przez państwo nad nadmierną akumulacją kapitału. Czy warto było czytać tę książkę? Jeśli kogoś ciekawi jak tworzą się fortuny majątkowe, co ma wpływ na ich powstawanie i w jakim tempie rosną tylko przez fakt posiadania początkowego kapitału, oraz co należy zrobić aby ograniczyć nadmierny wzrost tych kapitałów powodujących olbrzymie dysproporcje nierówności dochodów i majątków, powinien sięgnąć po tę książkę. Jedno jest pewne, każdy kto przeczyta tę książkę będzie miał o wiele większą wiedzę na temat chociażby tak znajomych haseł jak majątek, redystrybucja czy podatek.