Kamień na kamieniu

Powtórna lektura tej powieści utwierdziła mnie w przekonaniu, że niektóre książki zupełnie inaczej smakują w dojrzałym życiu niż w młodości. Pierwszy raz przeczytałam "Kamień...", będąc licealistką, czyli ponad ćwierć wieku temu. Doceniłam wówczas wybitny charakter utworu, ale wiele ważnych treści mi umknęło. Dopiero teraz dorosłam do ich sensu i przesłania... Proza Myśliwskiego to dla mnie zawsze gwarancja wielkiej uczty duchowej. Fabuła "Kamienia..." wciągnęła mnie na dobre i bardzo żałuję, że już skończyłam czytać. Gawędziarska opowieść Szymona to nie tylko wynurzenia polskiego chłopa z krwi i kości. To również (a może przede wszystkim) wizja świata, w którym ludzie żyją w zgodzie z prawami natury, ale nie ze sobą. Dużo tu uniwersalnych prawd o człowieku, nie tylko tym mieszkającym na wsi. Autor pokazał obraz polskiej rzeczywistości kilku dekad po wojnie, nie zostawiając suchej nitki na różnych środowiskach. Wśród ponadczasowych wartości, jakie kultywuje pisarz, są: prostota, uczciwość, odwaga, prawda, wierność ideałom. Ona zdają się ostatecznie wychodzić zwycięsko z każdej politycznej i historycznej opresji, nawet jeśli na co dzień nie są doceniane. Uwagę zwraca nie tylko treść. Niesamowicie żywiołowy, bogaty i plastyczny jest język. W narracji pierwszoosobowej obok realistycznych, a nawet naturalistycznych opisów, mamy wulgaryzmy, ale i rozbrajająco liryczne fragmenty. Całość utrzymana jest w gwarowej stylizacji, co nieraz - w połączeniu z jedyną w swoim rodzaju życiową filozofią Szymona - tworzy wybuchową mieszankę, w której dosadne poczucie humoru przeplata się z refleksją. Polecam wszystkim, którzy szukają w literaturze czegoś więcej niż tylko rozrywki.