Historia w rzymskiej literaturze erudycyjnej. Od Warrona do Kassjodora

Dla współczesnych badaczy starożytności literatura o charakterze erudycyjnym stanowi prawdziwą kopalnię wiadomości o świecie antycznym. Ponieważ mówimy tu jednak o tekstach technicznych, nierzadko pełnych specjalistycznej terminologii i poruszających tematy odległe od zainteresowań większości historyków i filologów klasycznych, bardzo często ograniczają się oni do lektury interesującego ich fragmentu lub zaczerpnięcia potrzebnej im informacji, jednym słowem, mechanicznego wykorzystania tego typu dzieł na wzór wspomnianej kopalni, czy też — jak ujęła to kiedyś M.I. Gulletta w tytule swojego głośnego artykułu o Atenajosie — tzw. contenitore saccheggiato, czyli pojemnika na dane pozwalającego się bezkarnie łupić z zawartych w nim treści. tymczasem za grubą warstwą form fleksyjnych i terminów fachowych często można napotkać cenne dygresje historyczne, exempla i testimonia, obojętne dla większości badaczy zajmujących się warstwą leksykalną i stylistyczną tekstu, a zrozumiałe jedynie w kontekście całości utworu lub jego dłuższego passusu. Przykładem mogą być anegdoty o znanych postaciach. trudno nam je zignorować ze względu na ubogą nieraz bazę źródłową, ale często są one wykorzystywane przez historyków w oderwaniu od ich oryginalnego wystąpienia, przez co równie trudno jest je zinterpretować. Podobnie przedstawia się sprawa innych, często bardzo ważnych informacji zaczerpniętych z tego typu dzieł. Warronowi zawdzięczamy na przykład koncepcję rzymu jako miasta siedmiu wzgórz, Frontynusowi informacje na temat czasu i okoliczności powstania rzymskich wodociągów, Pliniuszowi szereg danych na temat stanu skarbu państwa rzymskiego w przełomowych momentach jego historii, Gelliuszowi przekazy na temat dawnych rzymskich praw, chronologii autorów i ich dzieł, a Cenzorynusowi podstawy chronologii świata starożytnego (m.in. egipskiego cyklu sotisowego). Współcześnie często nawet nie zdajemy sobie sprawy, skąd posiadamy tę wiedzę, analiza jej źródeł wydaje się zatem w tym przypadku szczególnie istotna.