Historia Do Rzeczy 133 (03/2024)

SPIS TREŚCI Tomasz Stańczyk „Krew na pierwszych stronach” – Zamach na głowę państwa, skrytobójstwo, trupy na ulicach Warszawy i Krakowa, uwięzienie polityków opozycji – to ponure epizody z dziejów konfliktów politycznych II RP. Rafał A. Ziemkiewicz „Polska Dmowskiego!” – Przypisywanie Dmowskiemu ciągot autorytarnych czy faszystowskich jest skrajną podłością. To właśnie po stronie piłsudczyków rozkwitł polski faszyzm: Obóz Zjednoczenia Narodowego nie był przecież niczym innym jak dokładnym naśladowaniem wzorców Mussoliniego. Piotr Semka „Polska Piłsudskiego!” – Marszałek potrafił stworzyć zwartą drużynę polityczną, która realizowała w praktyce swoje – w znacznej mierze godne pochwały – ideały państwowe. Dmowskiemu zabrakło tego talentu – zbyt często bywał solistą. Sławomir Koper „Emigracyjne polskie piekiełko” – W kraju trwały jeszcze walki, nie wszyscy skapitulowali, a emigracyjni politycy nad Sekwaną już skakali sobie do gardeł. Leszek Lubicki „Dwa mordy Konrada” – Na imaginowanym portrecie Konrada Mazowieckiego z „Pocztu królów i książąt Polski” Jana Matejki władca w prawej ręce trzyma nóż. Nie przypadkiem ukazany został w sposób właściwy nie dla rycerza, lecz dla skrytobójcy... Jakub Ostromęcki „Biało-czerwony „Nautilus” – Juliusz Verne chciał, aby protagonista jego powieści, tajemniczy kapitan Nemo, był Polakiem, powstańcem styczniowym, mszczącym się na rosyjskich statkach za doznane krzywdy. O sprawie zaczęto mówić szerzej w latach 90. XX w., wraz z opublikowaniem korespondencji między pisarzem a jego wydawcą. Arkadiusz Karbowiak „Rozpracowane powstanie” – Do walki ze słowackimi partyzantami Niemcy rzucili specjalnie sformowane jednostki. Ich zadaniami były infiltracja powstańczych oddziałów oraz pozbycie się cywilów, którzy udzielali partyzantce pomocy. Marek Gałęzowski „O kapitanie Elsenbergu i narodowym długu” – Trzeba podjąć trud przywrócenia pamięci o tych, którzy w 1920 r. ocalili państwo i naród w wojnie o wszystko z Rosją bolszewicką. Mikołaj Iwanow „Mobilizator Stalin” – Ogłoszona przez Hitlera i Goebbelsa po katastrofie stalingradzkiej „wojna totalna” pozostawała w dużej mierze hasłem propagandowym. Prawdziwą „wojnę totalną” prowadził już dawno, od pierwszego dnia wojny, Stalin, nie Hitler. Wojciech Lada „Zaginiona eskadra” – Największa polska produkcja filmowa II RP sławiła zwycięstwo Polaków nad bolszewikami. Ćwierć wieku później Sowieci bardzo skutecznie postarali się, by o „Gwiaździstej eskadrze” zapomniano... Piotr Włoczyk „Salomon z Hitlerjugend” – Wydawałoby się, że ta historia może się zdarzyć tylko w filmie. Żydowski chłopiec urodzony w Niemczech w wyniku wojennej zawieruchy trafia najpierw do Komsomołu, a następnie do… Hitlerjugend. To wszystko wydarzyło się jednak naprawdę. Anna Szczepańska „Niewolna Liberia” – Wymyślone w USA drugie – po Etiopii – niepodległe państwo w Afryce miało się stać rajem dla wyzwolonych amerykańskich niewolników. Praktyka była jednak daleka od ideałów abolicjonistów – uprzywilejowana grupa Amerykanoliberyjczyków pogardzała tubylczą ludnością i na ponad 100 lat pozbawiła ją wszelkich praw. Lloyd Llewellyn-Jones „Leseferystyczne imperium” – Persowie władali najrozleglejszym ze wszystkich imperiów starożytności. W Biblii ukazani są jako słudzy boży, pomocne i życzliwe supermocarstwo popierające prawo Żydów do ojczyzny. Dlaczego jednak autorzy klasyczni ukazują Persję niemal wyłącznie w ujemnym świetle? Piotr Włoczyk „Wikingowie u Piastów” – Teza o normańskim pochodzeniu dynastii Piastów była w okresie międzywojennym bardzo pozytywnie przyjmowana przez mediewistów niemieckich. W ten sposób powstał „argument” ideologiczny, jakoby Słowianie sami nie byli w stanie stworzyć państw i dopiero germańskie elity przyniosły na wschód cywilizację – mówi prof. Sikorski. Krzysztof Masłoń „Retro Janusza Majewskiego” – Z pewnością był Majewski bardziej człowiekiem literatury niż historii, niemniej w literaturze tej nieprzypadkowo sięgał po utwory osadzone w historii właśnie. Rafał A. Ziemkiewicz „Mordercze czytadło” – Nie lekceważmy popkultury, choćby nie wiem, jak godną pożałowania grafomanią i chałturą wydawały nam się jej przeboje. Piotr Semka „Kto chce umierać za Essequibo?” – Wszystko wskazuje na to, że El Presidente Maduro nie porzuci zbyt szybko haseł przyłączenia Essequibo do macierzy. Grzegorz Janiszewski „Pogromca „zielonych ludzików” – Rajd Zabrodskiego z 2014 r. był wyczynem, który nie tylko uratował kilka tysięcy ukraińskich żołnierzy, lecz także podniósł morale wojska i społeczeństwa. Pokazał też, że Rosjan można, jeśli nie pokonać, to przynajmniej wystrychnąć na dudka. Michał Mackiewicz „Werndle dla legionistów” – Na początku pierwszej wojny światowej mundury i uzbrojenie polskich legionistów walczących u boku Austro-Węgier prezentowały się mało efektownie. Tymoteusz Pawłowski „Podniebny rajd braci Wright” – Pierwsza napędzana silnikiem maszyna cięższa niż powietrze – czyli samolot – wzniosła się w powietrze 120 lat temu. Jej konstruktorzy zdobyli nie tylko sławę, lecz także pieniądze, co nieczęsto zdarza się w świecie wynalazców... Piotr Zychowicz „Masakra na Przełęczy Skorpionów” – W 1954 r. palestyńscy terroryści wymordowali pasażerów autobusu. Był to jeden z epizodów błędnego koła wzajemnych ataków i odwetów.