Głębia ostrości

Tom wierszy Głębia ostrości i inne wiersze jest pierwszą w Polsce szerszą publikacją prezentującą twórczość poetycką Iryny Ciłyk – ukraińskiej poetki, reżyserki i aktywistki społecznej pokolenia pomarańczowej rewolucji, którego debiuty literackie eksplodowały u progu XXI wieku wraz z falą manifestacji i protestów społecznych na Ukrainie w 2004 roku. Na tom wierszy w przekładzie Bohdana Zadury złożyły się utwory opublikowane w zbiorze Глибина різкості (Wydawnictwo Meridian Czernowitz, Czerniowce 2016) oraz wiersze najnowsze, które dotąd nie ukazały się w książkowym wydaniu. Część z nich weszła do antologii 100 wierszy wolnych z Ukrainy w przekładzie Bohdana Zadury wydanej nakładem Biura Literackiego (Kołobrzeg, 2022) oraz w zbiorze Czerwona strefa w przekładzie Anety Kamińskiej i Bohdana Zadury (Instytut Kultury Miejskiej, Gdańsk 2022). Wybór wierszy w niniejszym tomie jest autorskim zamysłem tłumacza i podejmuje próbę uchwycenia chronologii czasu i narastającego dramatu zdarzeń, począwszy od wkroczenia armii rosyjskiej i aneksji Krymu w 2014 roku, przez pełnoskalową wojnę od 2022 roku, rakiety spadające na szkoły, szpitale i domy, falę uchodźców po zrównane z ziemią ruiny miast wschodniej Ukrainy. Reżyserskie doświadczenie autorki pozwala na uchwycenie w wierszach szerokiego planu zdarzeń, a jednocześnie skoncentrowanie uwagi na detalach uczuć, osobistych pamiątkach, bliskich. Język rejestruje powidoki wspomnień i nadaje im realny kształt – rzeczywistości odartej z estetycznych iluzji, lecz mimo to nie popada w nadmiar ekspresji, nie ulega pokusie epatowania okrucieństwem, dyscyplinuje emocje i poskramia frenezję opisu. Sens słów i pytań został precyzyjnie wymierzony w sedno obrazu. To poezja bliższa pytaniu Herberta z wiersza Dlaczego klasycy? o „to, co po nas zostanie” niż tyrtejskiemu rzucaniu „kamieni na szaniec”. Kultura wartości zostaje przeciwstawiona bezwzględności życia. I jeśli w pierwszej chwili w tej konfrontacji kultura zdaje się ponosić klęskę, bezradna ze swoją upartą wiarą w prymat dobra, piękna i prawdy, to przerzuca most ku ocaleniu w sobie człowieczeństwa. Wydanie oraz przekład tomu Głębia ostrości i inne wiersze zostały wsparte finansowo przez Ukraiński Instytut Książki w Kijowie, a prezentacja książki stała się jednym z głównych wydarzeń trzeciej edycji Festiwalu Poezja jest najważniejsza w Częstochowie (2023). Olga A. Wiewióra