Głębia czasu

Plus za „ospałą” rasę, większość moich istotnych uwag już wypowiedziałem przy poprzednich tomach, ze szczególnym uwzględnieniem mojej niechęci do wszelkich symetrycznych (tam i z powrotem) podróży w czasie. Babranie się w rzeczywistościach temporalnie niestabilnych prowadzi do samych sprzeczności i gdyby się nad wszystkim zastanowić, to powstaje węzeł gordyjski, którego nie da się rozwiązać. O wiele ciekawszą klasyfikacją cywilizacji jest klasyfikacja Snerga-Wiśniewskiego, klasyfikacja Kardaszewa do mnie nie przemawia. U Snerga mamy rozróżnienie polegające na tym, że coś będące cywilizacją klasy niższej „nie widzi” cywilizacji poziomu wyższego, tak jak kamienie nie mają pojęcia o istnieniu roślin, rośliny nie mają pojęcia o istnieniu zwierząt i ludzi, a ludzie nie mają pojęcia o istnieniu cywilizacji wyższej, nie widzą jej. I ta cywilizacja wyższego poziomu wcale nie musiałaby wykorzystywać w barbarzyński sposób energii całej galaktyki, przeciwnie, mogłaby się okazać pod tym względem bardziej „ekologiczna”. Budowanie np. ogromnych gwiazd, które żyją bardzo krótko, zamiast np. wielu pomarańczowych karłów, to postawa barbarzyńska kosmiczna „nieekologia”, która wzbudza we mnie nieufność wobec myślenia podług klasyfikacji Kardaszewa. Cywilizacji wyższego poziomu w sensie Snerga nie możemy sobie ani wyobrazić, ani tym bardziej ją zobaczyć, ale bardziej spodziewałbym się jakichś „bytów energetycznych”, czy coś w tym stylu. Niemniej cały cykl, to niezłe czytadło.