Dziady

„Młodości mojej niebo i tortury! One zwichnęły osadę mych skrzydeł I wyłamały do góry” [Gustaw o książkach] I w taki oto sposób, tworząc klamrę - jakąś, bo nie wiem, czy to klamra kompozycyjna, czy niekompozycyjna - swoje wrażenia z lektury "Dziadów" Pawła Goźlińskiego rozpoczynam cytatem z "Dziadów" - tych pierwszych, mickiewiczowskich; część IV - czyli druga. Mocno się nagłowię, nim skończę pisać ten wywód, a i język jakiś taki podnioślejszy się stanie, wieszcząc renesans zasady decorum, i licealnej wiedzy z lekcji języka polskiego. Ale na poważnie - ostrzegam! Kryminał Pawła Goźlińskiego wciąga: dwa, trzy dni wolnego, i już! Sprawa zagadkowego polowania na współczesnych polskich wieszczów - Twardocha, Tokarczuk i innych - przestała być dla mnie tajemnicą. Goźliński toposami znanymi z polskiej historii i literatury obowiązkowej, a już szczególnie tej romantycznej, sypie jak z rękawa. Lektura jego "Dziadów" pozwala odgadywać - jedna po drugiej - aluzje do kolejnych dzieł naszych wielkich wieszczów, co bezczelnie łechce mą próżność, i stanowi nagrodę za atencję na lekcjach języka polskiego lepszą niż piątka od samej Pani K. Okazuje się, że wszyscy jesteśmy skażeni zarazą (?) romantyzmu i narodowego mesjanizmu. Nawet Ci, którzy tak starannie starali się nie zaprzątać sobie "Dziadami", "Panami Tadeuszami" i innymi "Kordianami" głowy. No, to miał Gustaw rację, książki nas zabijają... (Na marginesie pozwolę sobie wtrącić, że ciekawie o tym pisze w "Sercu Europy" Norman Davies - z tym, że on tak bez ironii.) A u Goźlińskiego tymczasem zabija ironia, wkręceni w intrygę mającą miejsce w noc dziadów szaleńcy, i zbieżność osób i nazwisk, która z pewnością (nie) jest przypadkowa, tym niemniej, dodaje smaczku książce. Autor tymczasem stawia nam całkiem niezłą, jako społeczeństwu, diagnozę. Pokazuje, co nas boli, i dlaczego, jeśli nie boli, to robimy tak, by bolało, by znów być "Chrystusem narodów". A wszystko w błyskotliwy, sarkastyczny sposób. Że paszkwil? Cóż... Zależy, z jaką dozą dystansu czytelnik podejdzie do naszych narodowych przywar. Serdecznie polecam, i nawet nie bardzo mam pomysł, na zakończenie swojej wypowiedzi. Chyba że... Klamra! Tym razem kompozycyjna. „Ty mnie zabiłeś! Ty mnie nauczyłeś czytać! W pięknych księgach i pięknym przyrodzeniu czytać! Ty dla mnie ziemię piekłem zrobiłeś” [Gustaw o Księdzu] Tego nam "Dziady" Goźlińskiego na pewno nie zrobią - ziemi naszej polskiej piekłem nie uczynią. Wyjaśnią natomiast na pewno reguły gry, jakie w tym naszym piekiełku panują.