Człowiek do wszystkiego

Chyba najbardziej realistyczna ze wszystkich powieści Walsera. Mamy tu oczywiście bohatera, w dużej mierze autobiograficznego. Robert Walser naprawdę pracował jako człowiek do wszystkiego u pewnego wynalazcy i kiepskiego biznesmena w Wädenswil nad Jeziorem Zurychskim. Opisał w książce te swoje doświadczenia, opatrując je charakterystyczną dla siebie refleksją na temat opresyjności norm społecznych panujących zarówno w małżeństwie, lokalnej społeczności, jak i w biznesie. Główny bohater, Joseph Murti, (to panieńskie nazwisko matki Walsera) jest młodym człowiekiem pełnym sprzecznych uczuć, pracuje za grosze, nie ma rodziny, tuła się od posady do posady. Świetny jest ten obraz Szwajcarii początku XX wieku, kraju, który wtedy jeszcze nawet nie marzył o swoim przyszłym bogactwie. Wädenswil, dzisiaj małe miasto stanowiące zaplecze Zurychu, niezbyt urodziwe, za to pięknie położone nad jeziorem odsłania tu swoją historię. Za czasów Walsera była to wieś rozwijana przez drobnych przedsiębiorców. W Wädenswil zachowała się willa, uwieczniona w powieści, w której pracował Walser. Uratował ją od rozbiórki pod koniec lat 90-tych Bernhard Echte, wielbiciel i badacz twórczości Walsera. "Człowiek do wszystkiego" nie obfituje (żadna niespodzianka) w galopującą akcję, jest to wnikliwe studium relacji na rozmaitych poziomach: pracownik-pracodawca, mąż-żona-dzieci, pracownik/człowiek do wszystkiego-rodzina pracodawcy itp. Wnikliwy i błyskotliwy obraz miejsca i czasu. Kolejna odsłona Walsera. Nienormatywnego (jak byśmy dzisiaj powiedzieli) wrażliwca, który nigdzie nie pasował.