Charaktery, nr 9 (272) / wrzesień 2019

We wrześniowych Charakterach o sposobach na nieśmiałość. Część nakładu z dodatkiem “Psychologia w szkole”. Niełatwo być nieśmiałym człowiekiem. Kiedy jednak pomyślę, co jest skrajnym przeciwstawieniem nieśmiałości, to wychodzi mi nie śmiałość, lecz „nadśmiałość” o posmaku psychopatii. Dlatego wolę jednak nieśmiałość, ze wszystkimi jej ciężarami - pisze we wstępie do wrześniowych Charakterów prof. Wiesław Łukaszewski. Większość z nas zna udrękę nieśmiałości, co potwierdzają badania prof. Philipa Zimbardo. Dla większości przeżycie nieśmiałości jest epizodem. Niektórzy z nas są chronicznie nieśmiali. Każda publiczna ekspozycja jest dla człowieka nieśmiałego wyzwaniem. Wejście do kawiarni, konieczność zapytania nieznanego przechodnia o drogę, zwrócenie niefortunnego zakupu – wszystko to zazwyczaj staje się zadaniem trudnym do wykonania. Ludzie nieśmiali to mistrzowie rezygnacji z rzeczy i planów, które są dla nich naprawdę ważne. Rezygnacja niesie mniejszy koszt niż uporczywe przełamywanie nieśmiałości. Nieśmiałość to nie tylko (wymuszona przez siebie samego) ostrożność i nadmierna delikatność. To przede wszystkim dysproporcja między wyobraźnią i codziennością. Wyobraźnia ludzi nieśmiałych nie ma żadnych granic. W niej wszystko jest możliwe. Ta niepohamowana wyobraźnia to niezliczona ilość różnych możliwych Ja. Tam wszystko jest proste, osiągalne z łatwością, niebudzące jakichkolwiek obaw. W wyobraźni człowiek nieśmiały jest panem swojego losu, nadzwyczaj pomysłowym i sprawczym. Przebudzenie przychodzi przy próbach konfrontacji z rzeczywistością. Dzieje się tak dlatego, że ten sam stan rzeczy w wyobraźni jest nader pozytywny, a jednocześnie w rzeczywistości jest zagrażający. Wiele lat temu Neal Miller opisał to jako konflikt między dążeniem i unikaniem. Między dążeniem do osiągnięcia jakiegoś stanu rzeczy – bo jest pociągający, i unikaniem go – bo jest odpychający. Szczególną właściwością zachowania człowieka w takich sytuacjach jest oscylacja – a to zbliżanie się, a to ucieczka. Kiedy cel jest odległy, górę biorą jego strony pociągające. Wtedy pragnie się tego i podejmuje decyzje o realizacji takiego celu. W miarę jednak zbliżania się do celu uwypuklają się negatywne jego strony i wtedy pojawia się zahamowanie lub impuls ucieczki. Po oddaleniu cel znów wydaje się atrakcyjny, a po zbliżeniu znów awersywny. To pętla, z której nadzwyczaj trudno się wydobyć. Wielu z nas dobrze ją zna. Czasem kończy się to rezygnacją, a czasem (znacznie rzadziej) desperacją. I jedno, i drugie zapewne nie służy dobrostanowi człowieka. Rzadko zauważamy, że nieśmiałość jest też pewną formą samotności. Wejście między ludzi, poddanie się ich opiniom, przejawianie inicjatywy we wspólnych działaniach wymaga bowiem przełamania własnych ograniczeń. Z obawy (najczęściej nieuzasadnionej) przed społecznym osądem, przed nieprzychylną lub choćby obojętną reakcją otoczenia ktoś przepełniony nieśmiałością woli pozostawać na uboczu. Staje się jedynym mieszkańcem swojego getta, co więcej – mieszkańcem dobrowolnym. Niepokój nakazuje mu chować się, otaczać palisadą, zamykać oczy. Człowiek nieśmiały sam siebie skazuje na izolację, a z jej powodu cierpi. To diabelska alternatywa: w izolacji jest źle, i wśród innych jest źle. Nie ma dobrego wyjścia. Czasem za wszelką cenę chciałby i nie być samotnym, i nie bać się. Łatwo wtedy staje się ofiarą. Krystyna Kofta, z którą znamy się od lat, napisała kiedyś, że kobiety lubią nieśmiałych mężczyzn. Ale ostrzegała, że z łatwością mogą zostać oni zniewoleni, a co najmniej „zagospodarowani”. Nie jest łatwo być nieśmiałym człowiekiem. Kiedy jednak pomyślę, co jest skrajnym przeciwstawieniem nieśmiałości, to wychodzi mi nie śmiałość, lecz „nadśmiałość” o posmaku psychopatii. Dlatego wolę jednak nieśmiałość, ze wszystkimi jej ciężarami. Prof. Wiesław Łukaszewski ➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖ W numerze ponadto: Dlaczego matki odbierają córkom moc Jak uwolnić się od przeszłości, która utrudnia życie Roboty już potrafią odczytywać ludzkie emocje Jedyną emocją, jaką jesteśmy w stanie trafnie rozpoznać, jest… przerażenie W jaki sposób w mózgu rodzą się nienawiść i agresja Kiedy dziewczynka jest chłopcem, czyli problemy z tożsamością u dzieci Bez szczurów wiedza o zachowaniu byłaby dziś znacznie uboższa Korzyści z jogi śmiechu Kiedy zmienić pracę, a kiedy zmienić podejście do pracy ORAZ TYLKO U NAS: Po raz pierwszy po polsku opowiadanie Isaaca Singera – wybitnego pisarza, dziennikarza i eseisty, laureata literackiej Nagrody Nobla. ➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖ Część nakładu z dodatkiem "Psychologia w szkole", a w nim: SZKOŁA TRZECH ROCZNIKÓW. Jak sobie w niej radzić? W pierwszych klasach szkół średnich spotkają się trzy roczniki uczniów. Pokazujemy skutki takiego spotkania, ale też podsuwamy metody, które pomogą nauczycielom, rodzicom i uczniom poradzić sobie z nimi. A poza tym: wyjaśniamy, dlaczego nastolatki tak skupiają się na swoich ciałach; dowodzimy, że czytanie czyni nas wolnymi; prezentujemy skuteczną metodę radzenia sobie z mową nienawiści.