Buran. Kirgiz wraca na koń

Książka Wojciecha Góreckiego wzorowana na o pięćdziesiąt lat wcześniejszym tomie reportaży Ryszarda Kapuścińskiego ”Kirgiz schodzi z konia”. Autor zachował także schemat książki bardziej znanego poprzednika i kolejność opisywanych krajów. Tak jak i jego „mistrz” pominął Kazachstan, większy od wszystkich pozostałych krajów razem wziętych. I tak jak on wizytę w Azji Środkowej poprzedził pobytem na Zakaukaziu, ale już niepodległym. Wzorem Kapuścińskiego Górecki stosuje technikę mieszaną reportażu. To co zobaczył i usłyszał poprzedza i / lub uzupełnia tym co wie, lub się dowiedział. Jest to konieczne w przypadku krajów egzotycznych, o których przeciętny czytelnik wie niewiele lub zgoła nic, poza tym, że należały kiedyś do ZSRR. Dzięki temu widać jak bardzo się one od siebie różnią z punktu widzenia ich mieszkańców. Przykładowo w Azji Środkowej pustynno-stepowe Turkmenistan i Uzbekistan sąsiadują z przeważnie górskimi Tadżykistanem i Kirgistanem. Ten ostatni ma prezydentów wyłanianych w demokratycznych wyborach, a pierwszy operetkowych z zachowania, ale groźnych dyktatorów, obecnie faktycznie dziedzicznych. Wszystkie są formalnie islamskie, ale wszędzie władze mocno krępują zarówno fanatyków religijnych, jak i zwolenników dominacji mahometanizmu w życiu publicznym. Co słusznie spotyka się z akceptacja tak Zachodu, jak i Moskwy. Tadżycy są narodem perskim, Aryjczykami, jak Irańczycy. Reszta, chociaż skośnoocy, należą do tureckiej grupy językowej (podobnie jak m.in. Tatarzy). Wszyscy szukają legitymizacji w odległej historii odrzucając okres ZSRR. Ale mają różny stosunek do Rosji. Najbardziej poddańczy przejawiają Tadżycy, a najbardziej nielubiani na Kremlu są Uzbecy, hołubiący antybolszewickie i antyrosyjskie powstania basmaczy sprzed stu lat. Upadek sojuza dał im wolność, ale też i biedę. W większości z nich wypuszczono z butelki dżina nacjonalizmu, skierowanego przede wszystkim przeciwko własnym mniejszościom, będącym większościami w sąsiednich państwach. Brak rzeczywistej demokracji w większości z nich nie przeszkadza międzynarodowym korporacjom, którym łatwiej negocjować z dyktatorami niż z wieloma politykami pochodzącymi z uczciwych wyborów. Mieszkańcy często wolą porządek na ulicach, równość w niedostatku i np. darmowy prąd od wolności. A połowa budżetu jednego z omawianych krajów to wpłaty od gastarbeiterów pracujących w Rosji. Ale wszędzie można znaleźć mnóstwo ciekawych rozmówców, fascynujące osoby i tematy oraz historie z regionu słabo u nas znanego i niebudzącego większych emocji. A Wojciech Górecki posiada dużą wiedzę, ciekawość oglądanego świata i umiejętność przekazania czytelnikom własnych wrażeń, bez epatowania opowieściami o sobie. Kapuściński, przynajmniej na tym obszarze, znalazł godnego następcę. Przeczytana w ramach wyzwania wrześniowego - książka rozgrywająca się na łonie przyrody.