Błogosławieństwo ziemi

Książka ta jest niczym lustro, lustro, w którym odbija się obraz pewnej epoki, a tu i ówdzie pobłyskują w nim brunatnawe refleksy światopoglądu autora. Epoka to niewątpliwie ciekawa, jednakowoż od naszych czasów na wielu płaszczyznach dość odmienna... Już na pierwszych kartach poznajemy Izaka, który wytrwale brnie w dzicz i nie bacząc na żadne przeciwności buduje swój mały raj na ziemi. Chłop to: pracowity, silny, wytrwały, stateczny, szanujący władzę, hierarchię społeczną i zastany porządek. Jednocześnie nie jest zbyt religijny, nie dręczą go dylematy moralne, na pieniądzach się nie zna, bo i po co, innymi słowy: typowy, rozgarnięty jak sterta sitowia — swój chłop. I takich właśnie ludzi potrzebuje państwo totalne, państwo, z którego ideałami zgadzał się Knut Hamsun. Jego barwne opisy Lapończyków mogą momentami zdawać się zabawne, lecz jeśli uważnie wczytamy się w ich treść, możemy dostrzec lekceważenie ich stylu życia, pogardę dla kultury i niezrozumienie ich swoistej nieprzystawalności do zachodniego modelu cywilizacyjnego. Według autora (zgodnie ze słowami i przemyśleniami bohaterów jego powieści) Lapończycy są niczym cyganie! Potrafią jedynie żebrać, szwendać się bez celu, kraść i cwaniakować. I być może coś w tym i było, ale dlaczego, z jakiej przyczyny? Hamsun nie wnika, powiela jedynie obiegowe opinie i plotki... Niejako na marginesie opowiadanej historii, poruszony zostaje problem dzieciobójstwa. Ba, poruszony nawet kilkakrotnie, patrz — Inger, Barbro. Spoglądając nań poprzez pryzmat naszych czasów, akt taki budzi powszechną odrazę, zda się wręcz iż dla większości ludzi jest wprost nie do pomyślenia. A tu na norweskiej zdrowej, silnej moralnie wsi, u progu dwudziestego stulecia wydaje się wzbudzać o wiele mniej emocji niż dzisiaj. Mało tego, potrafi wręcz pobudzić niektóre kobiety do współodczuwania i bronienia "wyrodnych" matek. Sołtysowa pani Heyerdal: "Poruszyła wszystkie sprężyny, wielkie i małe, i dopięła tego, że dopuszczono ją do rozprawy w charakterze świadka" I nagle w sądzie świadek Heyerdal wygłasza płomienną mowę obronną, której gros treści to czystej wody manifest feministyczny. Dziwne? Not really. Autor zastosował tu prosty chwyt psychologiczny: kobieta wyzwolona = kobieta upadła, co w jego mniemaniu najprawdopodobniej uprawomocniało pochwałę patriarchatu, jaką powieść ta niewątpliwie jest. I już zbliżając się do końca mych dywagacji, wątek ekologiczny: „Człowiek i przyroda nie toczą z sobą walki zawziętej, szanują nawzajem swoje prawa, nie współzawodniczą z sobą, wolni są od przesądów, kroczą zgodnie ręka w rękę” Minęło ponad sto lat od napisania tych pięknych słów, niestety nam ludziom, nic nie minęło. Podsumowując: Za walory literackie - 10 Za opisy przyrody - 8 Za doskonałość uchwycenia chwili - 9 Za opisanie świata - 9 Światopoglądowo jednak to jakaś porażka - 1 Cóż mogę rzec, opowieść samą w sobie polecam, aż żal, że już tak się dziś nie pisze. Co do przemyconych w niej poglądów autora, zalecałbym jednak jak najdalej idącą wstrzemięźliwość...