Beowulf. Przekład i komentarz oraz Sellic Spell pod redakcją Christophera Tolkiena

Opowieść z zamierzchłych czasów „Beowulf” to jedno z najstarszych i najbardziej znanych dzieł literatury angielskiej, o którym słyszał zapewne każdy z nas chociaż raz w życiu. Być może za sprawą obszernych publikacji i literatury. Rzeczą zrozumiałą jest, że J.R.R. Tolkien, profesor literatury angielskiej, pasjonat staroangielskich poematów musiał dodać swój wkład w tejże materii. Autor znany ze stworzenia cudownego świata Śródziemia stworzył książkę bardzo szczególną i poświęconą Beowulfowi, nad którym spędził setki godzin na licznych badaniach, interpretacjach, przekładzie, komentarzach i studenckich wykładach. W rzeczywistości ocena niniejszej książki nie jest łatwa. Z jednej strony czytelnik otrzyma oryginalny poemat wraz z jego tłumaczeniem, z drugiej obszerne komentarze dotyczące tłumaczenia, które nie dla każdego mogą być interesujące. Jednakże należy przyznać, że jest to cenna i ważna pozycja w biblioteczce nie tylko wielbiciela twórczości Tolkiena, ale i literatury staroangielskiej. Podstawową, choć wcale nie najobszerniejszą część tej publikacji stanowi tolkienowski przekład staroangielskiego poematu o Beowulfie. Polski czytelnik otrzymuje więc przekład przekładu. Sama treść eposu może się współczesnemu odbiorcy wydać banalna. Otóż jest to poemat o najsłynniejszym bohaterze i największym z wojowników Geatów, który pokonał trzy potwory. Cóż drodzy współczytelnicy, nie dokonam streszczenia poematu, aby nie pozbawić was przyjemności z jego lektury. Uważny czytelnik zauważy, że w poemacie pełno jest motywów, które w większym lub mniejszym stopniu pojawiają się w najsłynniejszych dziełach autora. Chociażby postać smoka pod koniec poematu, która być może była inspiracją oraz pierwowzorem postaci Smauga z „Hobbita”. Książka ta to mistrzowski pokaz wielkiej erudycji autora, która przejawia się w jego obszernej interpretacji i komentarzu do fragmentów poematu i poszczególnych jego wersów, które obejmują przede wszystkim kwestie językowe, historyczne, religijne czy literaturoznawcze. I ta jej część jest najobszerniejsza, bo zawiera niemal 200 stron bardzo szczegółowo i merytorycznie nieskazitelnego tekstu Tolkiena, który jest dowodem jego wielkiej pasji, a nawet i miłości do omawianego staroangielskiego dzieła. Komentarze Tolkiena będą jednak ciekawe nie tylko dla osób analizujących sam poemat, ale także dla wszystkich, których interesują tajniki pracy tłumacza. Tolkien miał olbrzymią wiedzę na temat tekstu, nad którym pracował, a mimo to niejednokrotnie miewał dylematy. W swoich komentarzach wyjaśnia, z jakimi problemami się zetknął, dlaczego użył tego, a nie innego słowa, co należało wziąć pod uwagę. Zgłębianie tej części pozwala w pełni docenić kunszt i dbałość o każdy szczegół, które towarzyszyły Tolkienowi w jego pracy: i literackiej, i badawczej. Ostatnią częścią tego wydania jest Sellic Spell, czyli jak określił to sam Tolkien: „[...]próba odtworzenia w ograniczonym stopniu anglosaskiej opowieści, która kryje się za elementem ludowym w Beowulfie” Jest to baśń, ludowa opowiastka o dokonaniach dzielnego Beowulfa (Pszczeliwilka),przedstawiająca czyny bohatera bez obecnego w eposie tła historycznego i społecznego. „Beowulf: Przekład i komentarz oraz Sellic Spell” pod redakcją Christophera Tolkiena to książka, która niewątpliwie najbardziej przypadnie do gustu i będzie przydatna tłumaczom, filologom, wnikliwym analitykom, studentom angielskiego i fascynatom Beowulfa. Pełno tu archaizmów, konstrukcji językowych, szczegółów etymologicznych, składniowych, gramatycznych, co całościowo daje niewątpliwie mnóstwo przydatnych informacji podczas przekładu i interpretacji poematu. Kolejna książka, która przedstawia Johna R. R. Tolkiena jako świetnego profesora języka i literatury staroangielskiej, jako wielkiego i oddanego pasjonata ukochanego dzieła i przede wszystkim jako świetnego pisarza, którego naprawdę warto poznać.