Ballada o wzgardliwym wisielcu oraz dwie gawędy styczniowe

Trzy długie opowiadania o powstaniu styczniowym, a właściwie o ludziach z powstaniem styczniowym w tle. Pierwsze z nich zdaje się nieco sztywne i gdyby pozbawić je części fragmentów introspekcyjnych, lepiej prezentowałoby się chyba jako dramat. Drugie rozpoczyna się przeprosinami za suchość stylu, po których bezpośrednio następuje kwiecisty opis wschodu słońca, by następnie przejść w genialną i utrafiającą w sedno charakterystykę polskości. Trzecie przynosi kolejne spotkanie z bohaterem drugiego i znakomicie zamyka cały zbiór, sprawdzając się jako wehikuł do prezentacji poglądów i pozostawiając czytelnika w nastroju iście beznadziejnym. Trzeba przyznać, że Rembek dość oszczędnymi środkami po mistrzowsku oddaje całą ambiwalencję zorganizowanej walki zbrojnej, złożoność ludzkich motywacji i relacji w tych szczególnych okolicznościach; pokazuje, jak postrzeganie świata przez jednostkę ulega zmianom pod wpływem tysiąca niezależnych od niej czynników. Unikając epatowania okrucieństwem czy naturalizmu, oddaje całą grozę ówczesnego położenia Polaków. Jawi się tu autor jako prawdziwy patriota, której to zresztą postawy dowiódł czynnie, nim chwycił za pióro. Ten efektownie wydany tomik przynosi prostą prawdę, że po obu stronach, po zdjęciu barw, mundurów, odznaczeń i tytułów, znajdują się ludzie. Problem polega na tym, iż tymi ludźmi, wbrew zaleceniom Platona, rządzą zazwyczaj nikczemnicy, durnie i szaleńcy, i dla swoich celów perfidnie tych ludzi odczłowieczają. "Ballada" to również świetna lekcja historii, niedosadna a przejmująca, która to unikatowa charakterystyka powinna jej zapewnić eksponowane miejsce na liście lektur szkolnych.