Anioł milczał

"Anioł milczał" to kolejna książka Heinricha Bolla, która zrobiła na mnie ogromne wrażenie. Autor opisuje życie w powojennym Berlinie (akcja zaczyna się 8 maja 1945 roku),na gruzach miasta, w obliczu ostatecznej klęski hitlerowskich Niemiec. W świecie pełnym pułapek i niebezpieczeństw bohaterowie muszą nauczyć się przetrwania. Koniec wojny nie oznacza bowiem końca przemocy, zwłaszcza wobec niemieckich kobiet, które padały ofiarami bestialskich, zbiorowych gwałtów dokonywanych przez sowieckich żołnierzy. Do tego dochodzi panujący już od dawna głód, brak wody i podstawowych środków czystości, leków, najpotrzebniejszych rzeczy. Można je kupić tylko na czarnym rynku, ale za niebotyczne ceny. W tym świecie między dwojgiem sponiewieranych, ciężko doświadczonych ludzi rodzi się uczucie, które dla obojga może być ocaleniem. Autor z wielkim wyczuciem, delikatnością, ale i dbałością o realia opisał miłość, jaka połączyła niemieckiego dezertera i młodą matkę, która niedawno straciła dziecko. Boll ukazuje w swej powieści różne typy i charaktery. Obala również stereotypy, każące traktować każdego Niemca jako złego człowieka. Wiem, że to kwestia kontrowersyjna, widać to chociażby w opiniach zamieszczonych na LC, jednak nie można ukrywać, że nawet w hitlerowskiej III Rzeszy byli antynaziści, istniała opozycja (np. organizacja Biała Róża),część żołnierzy po prostu została wcielona do armii, nie mając wyboru. Oczywiście, mogli odmówić pełnienia służby wojskowej, ale to równało się z wyrokiem śmierci, wydawanym także na najbliższych. Boll pokazuje, że społeczeństwo składa się z mnóstwa jednostek, wśród których są i ludzie szlachetni, odważni, i obojętni, są też zwykłe kanalie, szuje, donosiciele, mordercy... Pod tym względem twórczość tego pisarza przypomina mi prozę Szczypiorskiego, zwłaszcza "Początek". Tu też mamy do czynienia z obalaniem stereotypów, które dotyczą postaw moralnych podczas drugiej wojny światowej. "Anioł milczał" to niewielka objętościowo książka, nie ma nawet dwustu stron, jednak jest w niej więcej problemów skłaniających do refleksji, poruszających, a nawet wstrząsających niż w niejednej "cegle".